Giải thích cho bé
Dành cho Mầm non · 3–5 tuổi
Dành cho Tiểu học · 6–10 tuổi
Lá cây là một “nhà bếp” nhỏ
Con người và động vật phải ăn, còn cây xanh tự làm ra thức ăn. Nhà bếp của cây chính là lá. Lá có màu xanh nhờ chất diệp lục, giúp lá hứng lấy ánh sáng Mặt Trời.
Ba “nguyên liệu” cây cần
- Ánh sáng Mặt Trời cho năng lượng.
- Nước: rễ hút nước từ đất, nước đi theo thân lên lá.
- Khí carbon dioxide (CO₂) trong không khí, đi vào lá qua những lỗ rất nhỏ gọi là khí khổng.
Cây làm ra gì?
Lá dùng ba nguyên liệu đó để làm ra chất đường nuôi cây lớn lên, ra hoa, kết quả. Hạt gạo, củ khoai, quả chuối mình ăn đều chứa chất bột, đường do lá cây làm ra. Khi làm thức ăn, lá thải ra khí oxygen mà người và động vật cần để thở. Quá trình này gọi là quang hợp.
Thiếu một thứ thì sao?
Nếu để cây trong tối lâu ngày hoặc quên tưới nước, lá không làm được thức ăn, cây sẽ vàng úa và héo. Vì vậy cây cần chỗ có nắng, được tưới nước và ở nơi thoáng khí.
Dành cho THCS · 11–15 tuổi
Khái niệm
Quang hợp là quá trình lá cây sử dụng nước và khí carbon dioxide, nhờ năng lượng ánh sáng được diệp lục hấp thụ, để tổng hợp chất hữu cơ (glucose) và giải phóng oxygen.
Diễn ra ở đâu?
Chủ yếu trong lục lạp của tế bào thịt lá. Nước được rễ hút lên theo mạch gỗ; CO₂ khuếch tán vào và O₂ đi ra qua khí khổng, thường tập trung nhiều ở mặt dưới lá. Glucose tạo ra được vận chuyển theo mạch rây đi nuôi cơ thể hoặc chuyển thành tinh bột để dự trữ trong hạt, củ, quả.
Chuyển hoá năng lượng
Quang hợp chuyển quang năng (năng lượng ánh sáng) thành hoá năng tích trữ trong chất hữu cơ. Đây là nguồn năng lượng khởi đầu cho hầu hết các chuỗi thức ăn trên Trái Đất, và cũng là nguồn gốc của oxygen trong khí quyển.
Các yếu tố ảnh hưởng
Cường độ quang hợp phụ thuộc vào ánh sáng, nồng độ CO₂, nước và nhiệt độ. Tốc độ chung bị giới hạn bởi yếu tố đang thiếu nhất (yếu tố giới hạn): tăng ánh sáng cũng không giúp gì nếu cây đang thiếu nước. Trong nông nghiệp, người ta tưới tiêu hợp lí, trồng với mật độ vừa phải để lá không che nắng lẫn nhau, và trồng đúng thời vụ để cây quang hợp tốt nhất.
📘 Gắn với bài “Quang hợp ở thực vật” trong môn Khoa học tự nhiên (THCS) và chủ đề “Thực vật” trong môn Khoa học (Tiểu học).
Làm cùng bố mẹ ⏱ 30 phút – 1 giờ
Tìm bong bóng oxygen của lá cây
Cần chuẩn bị
- 1 cốc thuỷ tinh trong
- Nước
- Một cành rong (mua ở cửa hàng cá cảnh) hoặc vài lá rau muống tươi
- Một chỗ có nắng
Cách làm
- Đổ đầy nước vào cốc, thả cành rong hoặc lá rau vào, dìm cho ngập.
- Đặt cốc ra chỗ có nắng. Đặt một cốc giống hệt trong chỗ tối để so sánh.
- Sau khoảng 30 phút, nhìn kĩ: cốc ngoài nắng có những bọt khí nhỏ bám trên lá và nổi lên — đó là oxygen!
Hỏi con: “Cốc nào có nhiều bong bóng hơn? Vì sao?”
An toàn cho mọi lứa tuổi. Rửa tay sau khi chơi với rong.
Bé còn hỏi…
Vì sao lá cây màu xanh?
Diệp lục hấp thụ nhiều ánh sáng đỏ và xanh lam để làm thức ăn, nhưng hầu như không dùng ánh sáng xanh lục. Ánh sáng xanh lục bị hắt lại vào mắt mình, nên ta thấy lá màu xanh.
Ban đêm cây có quang hợp không?
Không, vì không có ánh sáng. Nhưng cây vẫn hô hấp cả ngày lẫn đêm: cây lấy oxygen và thải CO₂, giống chúng mình.
Con người có quang hợp được không?
Không. Chỉ thực vật, tảo và một số vi khuẩn mới quang hợp được. Con người lấy năng lượng bằng cách ăn thực vật, hoặc ăn động vật đã ăn thực vật.
Oxygen do cây thải ra lấy từ đâu?
Từ nước! Năng lượng ánh sáng tách phân tử nước, phần oxygen được thải ra ngoài không khí.
